Zonder Klimaatwet halen we de doelstellingen niet

co2Het is heel goed dat journalisten politieke partijen kritisch volgen op hun plannen voor de aanpak van klimaatverandering. Op de PVV na hebben alle partijen staan applaudisseren bij het akkoord van Parijs dat vorig jaar werd gesloten. Alle landen hebben in Parijs afgesproken dat de opwarming van de aarde niet meer dan 2 graden Celsius mag zijn en dat gestreefd wordt naar 1,5 graden. Het komt nu aan op concrete maatregelen.

De Volkskrant (29 november) schrijft dat geen enkel verkiezingsprogramma deze doelstellingen haalt. Voor het programma van GroenLinks is dat onjuist en voorbarig. Ten eerste is het onjuist, omdat GroenLinks in het programma scherpe reductiedoelstellingen voor CO2 heeft opgenomen. De uitstoot van broeikasgassen gaat met 25% omlaag in 2020, 55% in 2030 en 95% in 2050. Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) heeft voor Nederland uitgerekend dat de reductie in 2030 47% moet zijn voor onze bijdrage aan het realiseren van de 1,5 graden-doelstelling. Het PBL gaat ervan uit dat er dan ook een bijdrage wordt geleverd via negatieve CO2-uitstoot. Dat wil zeggen dat CO2 wordt opgevangen of via bosaanplant uit de lucht wordt gehaald. GroenLinks is niet principieel tegen CO2-opvang in sectoren waar alternatieven ontbreken, maar vindt dat de belangrijkste strategie moet zijn de CO2-uitstoot radicaal te verlagen. Vandaar dat onze doelstelling van min 55% een stuk hoger is dan de min 47% die het PBL adviseert.

ecologyDan de realisatie. Dat is nog veel belangrijker. De tragiek van klimaatbeleid is namelijk dat er wel mooie afspraken over doelstellingen worden gemaakt, maar dat landen zich er nooit aan houden. Vooral Nederland staat bekend als een hopeloze achterblijver. Het gaat daarom niet alleen om de doelstellingen die partijen in bun programma opnemen, maar om de maatregelen die ze bereid zijn te nemen. De meeste partijen hebben in concrete maatregelen een financiële en milieutechnische vertaling van hun programma gemaakt. Die maatregelen worden door het Centraal Planbureau en het PBL op dit moment doorgerekend. Dat krijgt iedereen  te zien wat de economische, maar ook de klimaatconsequenties zijn van de voorstellen. GroenLinks heeft een uitgebreid pakket maatregelen opgestuurd naar de planbureaus en ik ga er blindelings vanuit dat in februari, wanneer de rapportage van de planbureaus publiek wordt, zal blijken dat GroenLinks de doelstellingen haalt. Van andere partijen, zoals de VVD, ben ik daar niet zo zeker van, want het noodzakelijke pakket maatregelen op het terrein van CO2-beprijzing, vergroening van het belastingstelsel, mobiliteit en investeringen in duurzame energie is omvangrijk en vergaand. In ieder geval is de conclusie van de Volkskrant dat de doelstellingen niet gehaald worden, voorbarig.

Ten slotte over de klimaatwet. De Volkskrant heeft gelijk met de kritische houding. Eerst zien, dan geloven. Precies om de reden van het voortdurend uitstellen van maatregelen om de afgesproken klimaatdoelstellingen te halen heeft Jesse Klaver met Diederik Samsom een klimaatwet ingediend. Die garandeert dat het kabinet ieder jaar opnieuw moet verantwoorden of doelstellingen gehaald worden. Zo niet, dan moet er extra beleid komen. De klimaatwet geeft zo zekerheid aan burgers en bedrijven die willen investeren in energiebesparing of duurzame energie. Het maakt een einde aan het wispelturige beleid van de overheid en het garandeert dat Nederland eindelijk op een pad komt naar een groene en klimaatneutrale economie.

Op dit moment gaat de wetenschappelijke discussie over de vraag of na 2030 het pad van vermindering van CO2-uitstoot niet versneld moet worden om in de buurt te komen van de doelstelling van maximaal 1,5 graden opwarming van de aarde. De doelstelling van een reductie van 55% in 2030 is daarvoor ambitieus en adequaat, maar moet de doelstelling van minus 95% niet naar voren worden gehaald, bijvoorbeeld naar 2040? Met andere woorden, moeten we niet in 2050, maar al in 2040 naar een klimaatneutrale samenleving? Die vraag is terecht. Dat betekent dat na 2030 er een versnelling van het beleid moet komen om dat te realiseren. Politieke partijen hebben in hun verkiezingsprogramma’s daar nog geen maatregelen voor opgenomen. Ook het PBL rekent nog geen maatregelen door die effect hebben na 2030. Wel zegt het PBL dat na 2030 het beleid verder aangescherpt moet worden.

In de Klimaatwet hebben Klaver en Samsom deze mogelijk noodzakelijke versnelling voorzien. Als de wet wordt aangenomen is het kabinet verplicht om iedere vijf jaar een klimaatplan te maken dat gebruik maakt van de laatste wetenschappelijke inzichten. Dan gaan automatisch de doelstellingen omhoog en wordt het kabinet verplicht aanvullende maatregelen te nemen. Daarom deze conclusie: als politieke partijen het eens zijn met de afspraken in Parijs, dan kan het niet anders dan dat ze de Klimaatwet van Klaver en Samsom steunen.

Een ingekorte versie van deze bijdrage verscheen vandaag in De Volkskrant.

Advertenties

Ondanks Trump gaan we Parijs halen

groene-euroHet klimaatakkoord dat een jaar geleden in Parijs werd gesloten, zorgde voor veel optimisme. De wereld bewees samen te kunnen werken om één van de grootste uitdagingen van onze generatie aan te pakken. De verkiezing van Donald Trump heeft dat optimisme getemperd. Trump wil naar olie boren en kolenmijnen openen. Hij beloofde zijn kiezers zich terug te trekken uit het klimaatakkoord.

Moeten we ons zorgen maken? Het politieke antwoord is: ja. Ja, we moeten ons zorgen maken als het machtigste land ter wereld met een enorm aandeel in de CO2-uitstoot zich niets aantrekt van de afspraken die in Parijs zijn gemaakt.

Toch is dat geen reden om wanhopig te worden. Er is namelijk ook een economisch en een maatschappelijk antwoord.

Het economisch antwoord
Het economische antwoord gaf het weekblad The Economist afgelopen week. Trump kan wel willen dat in de Verenigde Staten de kolenmijnen weer opengaan en dat er nieuwe oliebronnen worden aangeboord, maar als dat economisch niet rendabel is, gaat geen bedrijf dat doen.

Het gaat bij energieprojecten om hele grote investeringen. Die moeten op lange termijn geld opleveren. De ontwikkeling van duurzame energie gaat echter zo snel dat de prijzen razendsnel dalen. De prijs van off-shore windenergie is gehalveerd de afgelopen jaren. De prijs van zonne-energie komt dicht in de buurt van gas en kolen als goedkope energiebronnen. De prijs van batterijen daalt heel hard. Welke oliebaron of kolenboer gaat dan nog miljarden investeren in nieuwe projecten voor oude energie als duurzame energie steeds goedkoper wordt? Zelfs Amerikanen zijn niet zo dom.

Screen Shot 2016-11-28 at 23.05.03.png

Het maatschappelijk antwoord
Dit koele economische optimisme wordt aangevuld met het maatschappelijk antwoord. In veel landen zien we dat landelijke overheden achterlopen bij lokale initiatieven. Gemeenten en samenwerkingsverbanden van burgers en kleinere bedrijven nemen zelf het initiatief tot klimaatbeleid. Ze investeren bijvoorbeeld in schoon vervoer, lokale opwekking van duurzame energie en innovatieve, klimaatneutrale woningbouwprojecten. Net als in de Verenigde Staten loopt de samenleving harder dan de nationale regering. Burgers en bedrijven wachten niet op het geruzie in Den Haag of Washington, ze nemen zelf het initiatief. Ze doen dat niet alleen vanuit economische, maar vooral vanuit maatschappelijke motieven. Dat is hoopvol en stemt optimistisch.

Hoeven we ons dan echt geen zorgen te maken? Nee, zo gemakkelijk is het ook niet.

Den Haag kan behoorlijk dwars liggen
De landelijke overheid kan behoorlijk dwars liggen bij ontwikkelingen in de samenleving. Nederland is niet voor niets internationaal vergeleken een achterblijver bij de terugdringing van CO2-uitstoot en de toepassing van duurzame energie.

In Den Haag wordt er op de rem getrapt als het gaat om het vastleggen van heldere doelstellingen en het voeren van voorspelbaar beleid. Den Haag luistert teveel naar de lobbyisten van het ouderwetse grootbedrijf. Teveel bedrijven en politieke partijen willen zolang het kan de kolencentrales openhouden, net als de kranen van goedkope olie en gas uit Groningen. Het wispelturige beleid uit Den Haag remt de samenleving. Die wil van het gas af. Die wil kolencentrales sluiten. Die wil minder olie en meer duurzame elektriciteit. Maar zolang de ouderwetse energiebronnen stiekem gesubsidieerd worden met belastingkortingen en een te lage prijs voor CO2, is het lastig voor burgers en bedrijven om nieuwe grote investeringen en uitgaven te doen die duurzaamheid bevorderen.

De Klimaatwet
Daarom is het politieke gevecht ook op nationaal niveau hard en fel en moet die door groene coalities gevoerd worden, in Washington, maar ook in Den Haag. Het belang van de Klimaatwet van Jesse Klaver en Diederik Samsom mag niet onderschat worden. Die geeft de nationale overheid harde doelstellingen voor het klimaat- en energiebeleid waardoor er voor de samenleving, voor burgers, bedrijven en lokale overheden, een voorspelbaar investeringsklimaat ontstaat.

Investeringen in duurzame energie en energiebesparing worden dan nog sneller rendabel, waardoor ons land de achterstand op andere landen snel kan inhalen. Het is bemoedigend dat veertig grote bedrijven onlangs verklaarden dat er snel een klimaatwet moet komen.

De kans is groot dat ondanks de klimaatsceptici van VVD en PVV deze wet een meerderheid gaat krijgen in de Tweede Kamer. Het is te hopen dat ook in de Verenigde Staten een coalitie van koplopers op lokaal niveau en grote bedrijven met oog voor de toekomst Donald Trump op andere gedachten kunnen brengen. Om allerlei redenen hadden wij graag gezien dat de Amerikanen een andere president hadden gekozen, maar laten we als het om klimaat- en energiebeleid gaat niet wanhopen, maar het gevecht aangaan.

Feiten

buzzfeedFeiten doen er niet toe. Het gaat om emoties. Mensen zoeken hun eigen waarheid, vooral op internet. Deze stelling is populair tegenwoordig. En er zit veel waarheid in. Op Twitter zag ik deze week een berichtje over de afgelopen Amerikaanse verkiezingscampagne. De laatste maanden van de campagne oversteeg het aantal nepberichten dat via Facebook werd gedeeld het aantal feitelijke nieuwsberichten. Deze campagne was er een van liegen en bedriegen. Dat is zorgelijk, omdat zo het democratisch debat gefrustreerd raakt en de tegenstellingen in de samenleving verder aangewakkerd worden. Alsof mensen niet in één wereld leven, maar in parallelle werelden. Dat is schadelijk voor de democratie en dat is funest voor een samenleving.

Maar wat zijn feiten? In de verkiezingscampagne in Nederland zal je zien dat vooral de VVD met cijfers van het Centraal Bureau van de Statistiek zal aantonen dat het kabinetsbeleid gewerkt heeft. De welvaart in ons land gaat omhoog, omdat de economische groei toeneemt. De economische groei wordt dan gedefinieerd als het groeicijfer voor het bruto binnenlands product.

Maar wat zegt dit cijfer?
Ten eerste kent het groeicijfer flinke statistische tekortkomingen. Het is vrijwel onmogelijk om kwaliteitsverbeteringen van producten en diensten in dit ene groeicijfer mee te nemen. Ook de diensten die in de deeleconomie steeds meer door mensen direct worden uitgeruild, zijn lastig te vatten in het cijfer voor de economische groei.

Veel belangrijker dan deze statistische meetfouten is dat het groeicijfer niets zegt over onze echte welvaart, over ons welzijn. Het zegt bijvoorbeeld niets over het verlies aan natuur of over milieuverslechtering. Als er meer auto’s komen en de luchtvervuiling neemt toe, gaan we er dan in welvaart en welzijn echt op vooruit. Nee toch? Als we minder tijd hebben om voor elkaar te zorgen, gaan we er dan op vooruit. Nee toch? Daarnaast zegt het groeicijfer niets over de verdeling van de economische welvaart. Als tien procent van de mensen er fors op vooruit gaat, en alle anderen niet, wat hebben dan aan een hogere groeicijfer. Weinig toch?

Achter de cijfers gaan mensen schuil
Feiten en cijfers doen er toe. Ze zijn belangrijk. Maar achter de cijfers gaan mensen schuil. Mensen met emoties, die wellicht niets hebben aan een hogere economische groei, omdat zij hun inkomen niet zien toenemen. Mensen met emoties, omdat ze naast een drukke snelweg wonen waar de luchtvervuiling toeneemt. Mensen met stress, omdat ze in verschillende flexibele contracten hard moeten werken, maar het hoofd nauwelijks boven water kunnen houden en geen tijd hebben om voor hun naasten te zorgen.

In het politiek debat gaat het daarom niet alleen om feiten en cijfers. Als een hoger groeicijfer betekent dat ons welzijn omlaag gaat, dat we natuur verliezen, dat de ongelijkheid groter wordt, dan moeten we het ‘feit’ van de toenemende groei aan de kaak stellen. En let op: dat ‘feit’ gaat vooral de VVD uitventen in deze campagne. Dat ‘feit’ moeten wij als GroenLinks ontmaskeren. Feiten en cijfers zeggen niets zonder waarden en idealen.

Panama

In het Europees Parlement wordt een parlementaire enquête gehouden naar belastingontduiking. De aanleiding daarvoor zijn de Panama-papers, het journalistieke onderzoeksproject dat liet zien hoe via het Panamese bedrijf Mossack Fonseca op grote schaal belastingbetaling door bedrijven en vermogenden wordt ontweken. Soms gaat het niet om ontwijking, maar is er zelfs sprake van belastingfraude. Panama is niet het enige belastingparadijs. Nederland staat ook in de top van het lijstje dat het mensen en grote bedrijven mogelijk maakt om niet hun deel van de belastingen te betalen.

screen-shot-2016-11-18-at-15-32-11

Stiglitz
Afgelopen week verscheen Nobelprijswinnaar Joseph Stiglitz voor de parlementaire commissie. Hij legt niet alleen uit hoe belastingontwijking werkt en aangepakt moet worden, hij benadrukt het belang ervan voor het vertrouwen dat mensen in de democratie hebben. Stiglitz is, naast andere topeconomen of instituten zoals het Internationaal Monetair Fonds, de Wereldbank, een van de velen die stelt dat de ongelijkheid in westerse landen het belangrijkste sociale probleem van de huidige tijd is. Veel te veel mensen hebben niet geprofiteerd van globalisering. Sterker nog, zij zijn er zelfs in inkomen of in zekerheid op achteruit gegaan. Daartegenover hebben de allerrijksten hun inkomen en hun vermogens zien exploderen de afgelopen dertig jaar.

Tegengaan belastingontwijking en aanpak ongelijkheid
Het gevoel van onrechtvaardigheid bij mensen wordt versterkt als zij zien dat de politiek het mogelijk maakt dat grote bedrijven en vermogenden hun deel van de belastingen niet betaalt. Dat is om woedend van te worden. GroenLinks strijdt er al jaren tegen en langzaam maar zeker wordt de beweging die zich bij ons aansluit groter. Het tegengaan van belastingontwijking en de aanpak van ongelijkheid gaan hand in hand om mensen weer vertrouwen te geven in de politiek.

Het is tragisch dat de boosheid van mensen in de Verenigde Staten geleid heeft tot een stem op de rechtse populist en vastgoedmagnaat Donald Trump, iemand die er trots op is geen belasting te betalen. Over de strijd tegen belastingontwijking waarschuwde Joseph Stiglitz zijn Amerikaanse landgenoten: “Wanneer uw president hoofdontduiker is, is het moeilijk vertrouwen te hebben in de kant die het op zal gaan.” Het is van groot belang dat wij in Nederland en Europa het goede voorbeeld gaan geven. Dat wordt een belangrijk gevecht.